Vertragen in de herfst

Ergens in september doe je de lamp ineens om zeven uur al aan. Koud is het nog niet echt, maar het wordt veel sneller donker dan een week geleden. Vest aan, thee erbij. De zomer is opeens een eind weg.

De herfst heeft een ander ritme. De dagen worden korter, zoals het KNMI uitlegt. Je agenda heeft dat alleen niet door. Werk, boodschappen, afspraken, zorgen: alles gaat gewoon door. En dan komt er vaak nog iets bovenop, namelijk het idee dat je nu ook bewust moet vertragen. Een ochtendroutine. Meer wandelen. Minder schermtijd. Een perfecte herfstmiddag uit een dinsdag persen die daar echt geen ruimte voor heeft.

Dan wordt rust het volgende ding dat moet lukken.

Er is geen goede manier om de herfst te doen

Een nieuw seizoen voelt al snel als een frisse start. Lijstje met gewoontes, mooi notitieboek, een plan voor hoe je je de komende maanden wilt voelen. Op zich prima. Een plan kan houvast geven.

Ben je moe, dan wordt zelfs een leuk plan zwaar. Je leest dat je meer naar buiten moet, terwijl je amper tijd hebt om te lunchen. Je neemt je voor elke avond te schrijven en na drie dagen ligt het schrift ergens onder een stapel post. Wat aandacht had moeten zijn, wordt zo weer iets waarin je faalt.

Het kan eenvoudiger. Vertragen hoeft niet te betekenen dat je minder doet dan gisteren. Soms is het alleen even merken hoe je erbij zit, en dan doorgaan. Die ene afspraak niet in het enige vrije uur van je week proppen. Je koffie opdrinken voor je aan het volgende begint.

Begin bij wat er al is

Gebruik wat er al is, daar hoeft geen nieuw moment bij. Terwijl de waterkoker loopt, voel je of je schouders omhoog staan. Op weg naar huis loop je een paar honderd meter zonder podcast. En na een rommelige avond vraag je jezelf voor het slapen: wat had ik vandaag nodig?

Daar hoeft niks uit te komen. Slaap, waarschijnlijk. Of hulp. Of tien minuten waarin niemand iets van je wilde. Alleen al opmerken wat je nodig hebt, is vaak vriendelijker dan meteen bedenken hoe morgen alles anders moet.

Naar buiten gaan helpt sommige mensen. In een kleine studie van Bratman en collega's hadden mensen na negentig minuten wandelen in de natuur minder piekergedachten dan na een even lange wandeling langs een drukke weg. Het ging wel om anderhalf uur en een klein groepje mensen, dus zet het niet meteen op je lijstje. Ga naar buiten als je zin hebt om te ruiken hoe de lucht vandaag is.

Laat iets onaf

Soms is vertragen vooral iets laten liggen. De was kan wachten. Dat appje beantwoord je morgen. Een rustige avond hoeft geen schermvrije avond met kaarsjes en een boek te zijn; een halfuur op de bank met je telefoon naast je, zonder schuldgevoel, is ook goed.

Klein, ja. Maar juist dan zie je hoe vaak we willen dat elk vrij kwartier iets oplevert. Zelfs uitrusten moet nuttig zijn: beter slapen, meer focus, rustiger hoofd.

Kijk uit het raam terwijl het regent, of maak de maaltijd die je al honderd keer hebt gemaakt. Dat is geen herfstritueel. Het is gewoon een avond waarop niets hoeft. En je mag een afspraak afzeggen, ook als er nog een gaatje in je agenda zit.

En als de herfst zwaar voelt

Niet voor iedereen is dit een zacht seizoen. Minder daglicht kan je stemming en energie raken, en bij sommige mensen is dat ernstig of komt het elk jaar terug. Het National Institute of Mental Health maakt onderscheid tussen een tijdelijke dip en een seizoensgebonden depressie. Als somberheid aanhoudt of je dagelijks leven raakt, is het goed om er met je huisarts over te praten. Daar is geen herfstritueel voor nodig.

En ook zonder klachten mag je donkere ochtenden gewoon stom vinden. Je hoeft niet dankbaar te zijn voor de regen of overal een les in te zien. De herfst is de herfst, en iedereen reageert er anders op.

Wil je deze weken toch wat langzamer, maak het dan zo klein dat het in je echte dag past. Neem vandaag de lange route naar de bakker. Of schrijf één zin op de achterkant van een kassabon. Dat is genoeg voor nu, en de vraag die erbij hoort is: Wat kan vandaag een beetje lichter?

Is het antwoord dat je niks verandert en vroeg naar bed gaat? Ook goed.