Ayurveda en leven met de seizoenen

Je kent die ochtenden wel, waarop je eerst je handen om je mok legt voor je een slok neemt. Een paar weken terug at je nog salade bij de lunch, nu wil je soep. Niemand heeft het je gezegd, het ging vanzelf.

Zulke kleine verschuivingen merk je vaak niet op. Onze huizen zijn het hele jaar even warm, in januari liggen er aardbeien in de supermarkt en in december werken we net zo hard door als in juni. Toch heeft je lijf vaak eerder dan je agenda door, dat het weer buiten verandert.

Ayurveda, een eeuwenoude traditie uit India, gaat ervan uit dat je in november iets anders nodig hebt dan in juli. Dat klinkt logisch, maar zo leven de meesten van ons niet.

Wat is ayurveda?

Ayurveda betekent ongeveer ‘kennis van het leven’. Het is een van de oudste traditionele zorgsystemen ter wereld en in India nog steeds heel gewoon. Het gaat over kruiden en behandelingen, maar net zo goed over eten, slapen, bewegen en hoe je je dag indeelt.

Je komt al snel de drie dosha's tegen: vata, pitta en kapha. Zie ze als drie soorten eigenschappen. Vata is beweging, lucht, licht. Pitta is warmte en scherpte. Kapha is rust, stevigheid en zwaarte. Iedereen heeft volgens ayurveda een eigen mix,

en die verschuift met het uur van de dag, je levensfase en het seizoen.

De dosha's kun je niet meten in je lichaam. Het is een manier van kijken. Het Amerikaanse National Center for Complementary and Integrative Health schrijft dat er weinig goed opgezet onderzoek is dat laat zien dat ayurvedische behandelingen werken. Lees de traditie dus zoals je een oud weerspreekwoord leest. Veel mensen herkennen het, maar het is geen bewijs.

Een leefwijze per seizoen

In de klassieke teksten heet leven met de seizoenen ritucharya: ritu is seizoen, charya leefwijze. Simpel gezegd wat je eet en hoe je leeft mee met het weer. Een overzichtsartikel van Thakkar en collega's zet de oude adviezen op een rij.

Alleen telt het Indiase jaar zes seizoenen, met onder andere een moesson en een lange, hete zomer. Dat is een ander klimaat dan Hollandse motregen. Je kunt ritucharya dus beter vertalen dan overnemen. Vrij vertaald naar onze vier seizoenen komt het hierop neer:

• Herfst: Het koelt buiten af en het wordt onrustiger, met wind en wisselvallig weer. Wat hierbij helpt is warm en voedzaam eten, warm water drinken en zorgen voor regelmaat in slapen en eten.
• Winter: De dagen worden steeds korter en het wordt steeds kouder buiten. Je kan behoefte hebben aan warmte en bescherming. Je kunt zorgem voor warme kleren (ook voor lange sokken voor warme enkels) de zon opzoeken als die er is, stevige maaltijden eten, uit de koude wind blijven, warme chocolademelk drinken en niet te laat naar bed.
• Lente: na de koude korte dagen, wordt het steeds lichter buiten, de zon gaat meer schijnen en de natuur komt in bloei te staan. Daarmee komt er ook ruimte voor lichter eten, meer beweging, minder slapen en veel buiten zijn.
• Zomer: De temperaturen stijgen flink. Je lichaam heeft behoefte aan verkoeling. Je voorziet hierin door veel drinken, een ijsje te halen, licht te eten, de hitte van de middag te vermijden en daar rust te nemen in plaats van zware inspanning te verrichten.

Lees je dat lijstje, dan hoor je eigenlijk je oma's wijze raad. Dat is ook het mooie eraan, geheime kennis is het niet. Het is wat je allang weet, maar in een drukke week vergeet.

Aandacht voor de overgang

Ayurveda kijkt niet alleen naar de seizoenen zelf, ook naar de weken ertussen. Die overgang heet ritusandhi. De traditie raadt aan om je gewoontes dan stap voor stap aan te passen, in plaats van op één dag alles om te gooien.

Zo gaat het in het echt ook. De herfst begint niet op 23 september. Hij sluipt binnen: een koude ochtend, de eerste storm, die avond waarop je om half zes al het licht aandoet. Je ritme hoeft dus ook niet op een vaste datum omgegooid te worden. Je kunt meebewegen in het tempo waarin het seizoen zelf komt.

Wat je eraan kunt hebben, ook zonder dosha's

Ook als je niks met vata, pitta en kapha hebt, kun je iets met deze manier van kijken. Het draait om opletten: hoe werken het weer, het licht en de tijd van het jaar door in hoe je je voelt? En wat doe je daar mee, in kleine dagelijkse dingen?

Het is heel gewoon dat je in november meer slaapt, en dat is geen luiheid. Je wordt in het voorjaar onrustig als je de hele dag binnen zit. In de zomer kom je pas 's avonds echt op gang. Het helpt om eerst alleen op te merken wat je opmerkt in je lichaam , voor je er een verklaring of een plan aan hangt.

Een paar vragen voor het begin van een nieuw seizoen:

• Waar heb ik nu meer van nodig: warmte, licht, beweging of rust?
• Wat wil ik eigenlijk eten, als ik naar mijn lichaam luister?
• Welke gewoonte van het vorige seizoen past niet meer?

Een nieuw schema hoeft het niet op te leveren. Soms is het antwoord een extra trui, een avond niets plannen of de ontdekking dat je niet moe bent, maar eerder leeg.

Waar je voorzichtig mee mag zijn

Meeleven met de seizoenen is iets anders dan ayurvedische middelen slikken. Volgens het NCCIH zitten in sommige ayurvedische producten metalen zoals lood en kwik; in één onderzoek bevatte ongeveer een op de vier geteste middelen veel lood. Wil je een kruid, supplement of reinigingskuur proberen, overleg dan eerst met je huisarts of apotheker, zeker als je medicijnen gebruikt of zwanger bent.

Ayurveda vervangt ook geen gewone zorg. Houden klachten aan, ga dan naar je huisarts in plaats van een nieuw seizoensritueel te zoeken.

Nog één ding. Ayurveda is een levende traditie, met een eigen geschiedenis, taal en context. Het is meer dan een trend of een woord op een theezakje. Leen eruit wat bij je past, met nieuwsgierigheid en respect en laat de rest gewoon liggen.

Meebewegen in plaats van bijhouden

Je hoeft in januari niet even energiek te zijn als in juni. Vandaag kan dat betekenen: soep in plaats van salade en om negen uur het licht uit.

Dit artikel is bedoeld om bij stil te staan, niet als medisch advies. Lees ook onze disclaimer.